Chroń dane
Nie wprowadzaj danych osobowych, poufnych dokumentów, nieopublikowanych zbiorów ani informacji o bezpieczeństwie do narzędzia bez zgody instytucji i odpowiednich zabezpieczeń.
Przewodnik Centrum Historii Zajezdnia
AI w Zajezdni
- kulturalnie!
AI pomaga. Człowiek odpowiada.
Korzystaj ze sztucznej inteligencji twórczo, bezpiecznie i zgodnie z misją instytucji. Chroń ludzi, zbiory oraz wiarygodność publikowanych treści.
01
Nie oddawaj decyzji maszynie
AI może podpowiadać, porządkować i tworzyć wersje robocze. Ostateczna ocena zawsze należy do kompetentnej osoby.
Kodeks w praktyce
Sześć zasad, zanim naciśniesz „wyślij”
Technologia się zmienia. Te reguły pozostają aktualne.
Weryfikuj fakty
AI potrafi tworzyć przekonujące błędy. Sprawdzaj daty, nazwiska, cytaty, sygnatury i interpretacje w wiarygodnych źródłach.
Szanuj prawa
Ustal status prawnoautorski materiału wejściowego i wyniku. Nie naśladuj żyjących artystów ani nie publikuj cudzych utworów bez podstawy prawnej.
Zachowaj kontekst
Przy historii, pamięci i dziedzictwie szczególnie uważaj na uproszczenia, stereotypy i wykluczające reprezentacje.
Bądź przejrzysty
Informuj o istotnym udziale AI, zwłaszcza gdy odbiorca mógłby uznać treść za autentyczny dokument, fotografię lub wypowiedź człowieka.
Zostaw ślad decyzji
Przy ważnych materiałach zachowaj użyte źródła, polecenia, wersję narzędzia i nazwisko osoby zatwierdzającej.
Szybka ocena
Czy to zadanie nadaje się do AI?
Wybierz poziom ryzyka. Gdy masz wątpliwość, przejdź poziom wyżej.
AI Act w praktyce
Co to oznacza dla Zajezdni?
Stan informacji: 5 października 2026. Obowiązki przejrzystości z art. 50 stosuje się od 2 sierpnia 2026.
Rola instytucji ma znaczenie
Korzystając z gotowego narzędzia zawodowo, instytucja jest zwykle podmiotem stosującym AI. Dostawca odpowiada m.in. za techniczne oznaczanie wyników w formacie odczytywalnym maszynowo. Zajezdnia odpowiada za właściwe ujawnienie użycia AI przy publikacji, gdy wymagają tego przepisy.
Własny system udostępniany pod marką instytucji może oznaczać również rolę dostawcy — wymaga osobnej oceny.
Kompetencje i nadzór
Zapewnij pracownikom przygotowanie odpowiednie do narzędzi, zadań i odbiorców: rozpoznawanie błędów, ochronę danych, ocenę źródeł i zasady publikacji. Sprawdź aktualne brzmienie art. 4 oraz wytyczne dotyczące kompetencji AI.
Przed zastosowaniem AI w rekrutacji lub ocenie pracowników sprawdź klasyfikację ryzyka i dodatkowe obowiązki. Sama obecność człowieka nie rozstrzyga zgodności.
Przejrzystość nie zastępuje innych praw
Podpis „wygenerowano przez AI” nie daje zgody na wykorzystanie wizerunku, głosu ani cudzych utworów. Nadal obowiązują ochrona danych, prawa autorskie i dobra osobiste.
Nie prezentuj wygenerowanej sceny jako fotografii archiwalnej ani syntetycznej wypowiedzi jako świadectwa historii.
Źródła: AI Act — art. 50 · Art. 4 — kompetencje AI · Wytyczne Komisji Europejskiej
Przed publikacją
Kiedy oznaczać udział AI?
AI Act nie nakazuje podpisywać każdej treści, przy której pomogła AI. Poniżej oddzielamy obowiązek od dobrej praktyki.
| Sytuacja w Zajezdni | Obowiązek / zalecenie | Jak postąpić |
|---|---|---|
| Realistyczna rekonstrukcja zdjęcia, filmu lub głosu | Obowiązek: deepfake | Jeżeli przypomina istniejącą osobę, miejsce, obiekt lub wydarzenie i może uchodzić za autentyczną, ujawnij wygenerowanie lub modyfikację przez AI. |
| Deepfake w dziele artystycznym, fikcji lub satyrze | Obowiązek w dostosowanej formie | Ujawnij obecność syntetycznych elementów w sposób odpowiedni dla dzieła, bez zakłócania odbioru. Sztuka nie stanowi całkowitego zwolnienia. |
| Tekst informujący o sprawach interesu publicznego | Obowiązek z wyjątkiem | Ujawnij użycie AI. Wyjątek: tekst przeszedł ludzką weryfikację lub kontrolę redakcyjną, a osoba lub instytucja ponosi odpowiedzialność redakcyjną za publikację. Udokumentuj ten proces. |
| Oczywiście ilustracyjna grafika, pomysły, korekta językowa | Ocena kontekstu / dobra praktyka | Brak automatycznego obowiązku podpisu każdej takiej pracy na podstawie art. 50. Sprawdź, czy nie zachodzi przypadek opisany wyżej. Przy istotnym udziale AI warto podać pochodzenie. |
| Chatbot dla zwiedzających | Informacja o rozmowie z AI | Zapewnij jasny komunikat najpóźniej przy pierwszej interakcji, chyba że kontakt z AI jest oczywisty w danym kontekście. |
Oznaczenie ma być zauważalne
Informację podaj jasno i dostępnie, najpóźniej przy pierwszym kontakcie z treścią. Praktycznie: obok ilustracji, przed nagraniem lub przy materiale wystawowym. Ogólna wzmianka w stopce serwisu może nie wystarczyć.
Techniczny znacznik pochodzenia nie zastępuje wymaganego komunikatu dla odbiorcy. W procesie publikacji zachowuj dostępne dane pochodzenia jako dobrą praktykę.
Przykładowe podpisy
„Rekonstrukcja wygenerowana z użyciem AI. Nie jest fotografią archiwalną.”
„Głos syntetyczny wygenerowany przez AI. Tekst opracował i zweryfikował zespół Zajezdni.”
„Ilustracja wygenerowana z użyciem AI.”
„Rozmawiasz z asystentem AI. Jego odpowiedzi mogą zawierać błędy.”
Podstawa: art. 50 ust. 1, 2, 4 i 5 AI Act i wytyczne KE dotyczące przejrzystości. To przewodnik praktyczny; nietypowe publikacje skonsultuj z osobą odpowiedzialną za obsługę prawną.
Kontrola jakości
60 sekund przed publikacją
Zaznacz wszystkie punkty. Postęp jest zapisywany tylko na tym urządzeniu.
0 z 6gotowe
Codzienne sytuacje
Jak używać AI — i gdzie postawić granicę
Komunikacja i promocjaDobre wsparcie
Wersje robocze postów, skracanie tekstów, propozycje nagłówków i korekta językowa.
Uważaj: nie publikuj automatycznie; sprawdź fakty, ton instytucji, dostępność i prawa do grafik.
Edukacja i wydarzeniaDobre wsparcie
Burza mózgów, ćwiczenia, warianty scenariuszy zajęć i adaptacja języka do grupy odbiorców.
Uważaj: prowadzący odpowiada za rzetelność, adekwatność wieku i bezpieczeństwo uczestników.
Zbiory, archiwum, historiaPodwyższone ryzyko
Pomoc w transkrypcji, tworzeniu słów kluczowych i roboczym opisie — po zatwierdzeniu sposobu przetwarzania danych.
Uważaj: AI nie jest źródłem historycznym. Nie dopowiadaj braków i nie zmieniaj znaczenia świadectwa.
Decyzje o ludziachGranica
AI nie powinno samodzielnie oceniać kandydatów, pracowników, artystów, beneficjentów ani uczestników.
Zasada: decyzje o skutkach dla człowieka wymagają jasnych kryteriów, kontroli i odpowiedzialności człowieka.
Gdy nie masz pewności
Zatrzymaj się. Nie wklejaj danych. Zapytaj.
Skonsultuj zadanie z przełożonym, inspektorem ochrony danych, działem IT lub osobą odpowiedzialną za prawa autorskie — zgodnie z procedurami Twojej instytucji.
Przejdź checklistę